Кіріспе
Little Mountain Learning Academy әзірлеген Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасы: ағылшын тілін шет тілі ретінде (English as a Foreign Language, EFL) үйренетін мектеп жасындағы оқушыларға арналған серпінді, жаңашыл әрі прогрессивті бағдарлама. Бұл көркем мәтіндерге негізделген оқу бағдарламасы, онда тілді меңгеру берік оқу дағдыларының төңірегінде құрылады. Ол оқушыларды оқу сауаттылығының негізгі құзыреттерін қалыптастыруға көмектесетін қызықты әрі мазмұнды мәтіндерге толық тартады. Осы негіздің арқасында оқушылар оқылым, жазылым, айтылым, тыңдалым, сөздік және грамматика дағдыларын берік қалыптастырады.
Оқу бағдарламасы Канададағы Британ Колумбиясы провинциясының Білім министрлігі белгілеген оқу мақсаттарына сәйкестендірілген. Ол оқушылардың ағылшын тілінде еркін сөйлеуіне жетуіне көмектесетін кіріктірілген, бірлескен әдістерді қолданады.
Бұл оқу бағдарламасының цифрлық форматы әлемдік байланыстар мен ақпаратты әр оқушының қолжетімділігіне ұсынады. Мазмұны мен әрекеттерінің алуан түрлілігі оқушыларға оқудың сараланған стильдерін қолдануға мүмкіндік береді.
Бұл оқу бағдарламасы бүкіл әлемдегі ағылшын тілі мұғалімдеріне оқушыларды оқуға тартуға арналған қуатты құрал береді. Ол оқушыларға ағылшын тілі сабағында кең ауқымды тәжірибе беру үшін сапалы оқу материалдарын, жан-жақты сабақтар мен мұқият ойластырылған әрекеттерді ұсынады.
Мазмұнына шолу
Smrt Youth and Kids бағдарламасы мына санаттардың әрқайсысын қамтитын бөлімдерден тұрады:
- Оқылым
- Медиа
- Сөздік
- Грамматика
- Тыңдалым
- Жазылым
Әр бөлімде осы санаттар бойынша бірнеше сабақ бар, барлығы бір бөлімге ұсынылатын 16 сабақ. Әр бөлімге мұғалімдерге арналған ұсынылған сабақ жоспарлары, әр санаттың толық сипаттамасы және оқуды кеңейтуге арналған ұсыныстар қоса беріледі. Бағдарламаның ұзақтығы мен қарқындылығы мұғалімнің қалауы мен топтың сабақ кестесіне қарай өзгеруі мүмкін. Ол мұғалімдер мен оқушылардың әртүрлі қажеттіліктері мен дайындық деңгейіне сай болуы үшін өте икемді етіп жасалған.
Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасы үш санатқа бөлінеді: балалар, жасөспірімдік шаққа дейінгі кезең және жасөспірімдер. Балалардың оқу қажеттіліктері ересектердікінен мүлдем өзгеше, сондықтан оқу бағдарламасының мазмұны әртүрлі жастағы оқушыларға тікелей сай болуы өте маңызды. 6 жасар балаға қызықты нәрсе 12 жасар балаға сай келмеуі әбден мүмкін. Үш санаттың әрқайсысында әртүрлі деңгейдегі курстар бар, яғни Intermediate деңгейіндегі 7 жасар оқушылар сол академиялық деңгейдегі 13 жасар оқушылардан басқа нәрселерді үйренуі мүмкін.
Педагогикалық негіздер
Серпінді әрі жан-жақты табысты оқу бағдарламасын жасау үшін Smrt Youth and Kids бағдарламасы бірнеше білім беру теориясына сүйенеді. Ағылшын тілін оқытуда көзқарастар мен педагогикалық философиялар көп. Бұл оқу бағдарламасы академиялық теорияға және біздің сертификатталған канадалық мұғалімдеріміздің көпжылдық тікелей тәжірибесіне сүйенеді. Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасының педагогикалық әдістері алты негізгі қағидатқа негізделген.
Қызықтыратын оқу бағдарламасы
Бұл оқу бағдарламасын әзірлеуде қолданылған негізгі ұғымдардың бірі: оқушылардың тілде еркін сөйлеуін дамыту үшін қызықты әрі тартымды оқу бағдарламасы аса маңызды. Тілдік дағдыларды контекстен тыс үйрету тиімсіз екені салада кеңінен мойындалып келеді. Шындығында, тілдің әмбебаптығы оқушыларға басқа пәндердің контексіндегі тақырыптарды зерттей отырып ағылшын тілі дағдыларын меңгеруге мүмкіндік береді. Бұл тілде еркін сөйлеуді дамытуда әлдеқайда тиімді екені дәлелденген (BC Ministry of Education 14).
Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасы оқушыларға ағылшын тілін көңілді әрі қызықты ортада үйренуге мүмкіндік беруді көздейді. Тілді меңгеруде оқудан және білім алудан ләззат алу шешуші рөл атқарады. «Қызықты сюжет қарапайым сөздерден маңыздырақ. Оқушыға There’s a Nightmare in My Closet сияқты кітап беру қисынсыз көрінуі мүмкін (бұл кезеңде nightmare немесе suppose сияқты көру арқылы танылатын сөздер кімге керек?). Мәселе онда емес. Оқудан ләззат алу өте маңызды. Оқушыларға қызықтыратын, қайта-қайта оқығысы келетін кітаптар беру істің жартысы» (Laws and Eckes 104).
Аудиторияда мультимедиалық және әртүрлі жанрдағы мәтіндерді пайдалану арқылы мұғалімдер оқушыларды өз оқуына белсенді тарта алады. Оқушылар оқу тақырыптарына қызығушылық танытқанда, олар тілді әлдеқайда тез еркін меңгереді (Worthy 566).
Оқу сауаттылығына негізделген оқыту
Оқу бағдарламасы кіші жастағы оқушылар үшін тиімді, қызықты әрі қолдануға жарамды болуы үшін көптеген EFL мұғалімдеріне таныс дәстүрлі дағдыларға негізделген оқытуды бейімдеу қажет. Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасы грамматиканы, сөздікті және тыңдалымды контекстен тыс оқытудың орнына барлық оқудың негізі ретінде оқылымды пайдаланады.
Көптеген зерттеулер оқылымның тілді меңгерудің іргетасы екенін көрсетеді. Сауаттылық пен оқылымның бет-бейнесі де өзгеріп келеді. Бүгінгі аудиториядағы мәтіндер туралы айтқанда, біз тек кітаптарды ғана емес, журналдарды, фильмдерді, сайттарды, әндерді т.б. да айтамыз. Бүгінгі сауаттылық «қарым-қатынастың ауызша, жазбаша, электрондық және мультимедиалық формаларын» түсіну мен өңдеуді қамтиды (BC Ministry of Education 3).
«Сауаттылықты зерттеушілер көбірек оқитын оқушылардың оқу жылдамдығы мен мәтінді түсінуде, сондай-ақ жалпы сөздік қоры мен когнитивтік дамуында біліктірек болатынымен кеңінен келіседі» (Worthy 568). Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасы грамматика, сөздік, айтылым, тыңдалым және жазылым дағдыларын берік оқылым негізінде қалыптастырады. Осындай берік негізсіз үйренілген кез келген грамматика немесе сөздік сабақтары оқшау қалады, сондықтан тілді көбіне қысқа мерзімді меңгеру болып шығады (Rutherford 22). Оқушыларға ұзақ мерзімді еркін сөйлеуге қол жеткізуге көмектесу үшін назарды сауаттылыққа аударып, барлық басқа дағдыларды осы негізден дамыту маңызды.
Сауаттылық кезеңдері
Бұл оқу бағдарламасында сауаттылыққа ерекше назар аударылатындықтан, Smrt Youth and Kids бағдарламасы оқушылардың дамып келе жатқан оқу қажеттіліктерін қолдау үшін кең ауқымды зерттеулерді пайдаланады. Оқу бағдарламасы сауаттылықтың әртүрлі деңгейіндегі оқушылардың қажеттіліктеріне сай жасалған. Сауаттылықтың дамуы саласындағы зерттеулер балалардың оқуды қалай үйренетіні туралы жаңа түсінік ашып, үнемі дамып келеді. Жиырма жыл бұрын педагогтер оқушылардың қабілеттерін бес қатаң санатқа немесе «кезеңге» бөлсе, бүгін біз сауаттылықты әлдеқайда икемді үдеріс ретінде түсінеміз. Оны «оқудың үздіксіз желісі» ретінде қарастыруға болады (Laws and Eckes 86). Осыны ескере отырып, Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасында нақты кезеңдер болғанымен, курстар олардың ішінде икемді ілгерілеуге мүмкіндік беретіндей етіп жасалғанын атап өткен жөн. Сабақтар құрдастарынан озық немесе артта қалған оқушылар үшін әрқашан икемді.
English 110: ағылшын тілінде тәжірибесі аз және ағылшынша оқу-жазу дағдылары аз немесе мүлдем жоқ оқушыларға арналған кіріспе курс. Ол оқушыларға оқылым үшін берік негіз беруге бағытталған. Көру арқылы сөзді тануды және фониканы ұштастыратын бағдарлама арқылы English 110 курсы оқушыларға дербес оқырман болу жолын бастауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ ол оқушыларға ауызша тілдік дағдыларды, әсіресе айтылымды, дамытуға көмектесуді көздейді. Зерттеулер көрсеткендей, дамудың осы деңгейінде ауызша дағдылар оқушыларға тілмен тәжірибе жасап, ойнап, өзіне сенімді болуға мүмкіндік беруде шешуші рөл атқарады. «Оқылымда, жазылымда және айтылымда тілді қолдану мен орындау көбіне түсінуден бұрын жүреді» (Laws and Eckes 86). English 110 курсы оқушыларға төмен құзыреттілігімен шектелмей, алғашқы оқылым, жазылым, айтылым және тыңдалым әрекеттерімен тәжірибе жасайтын алаң береді.
English 115 курсында оқушыларға жаңадан оқи бастаған оқырман ретінде оқуды бастауға арналған құралдар беріледі. Бұған English 110 курсында дамытылған фоника және көру арқылы оқу дағдыларына негізделген сауаттылық жаттығулары кіреді. Бұл деңгейде оқушылар тәуелді оқырманнан дербес оқырманға ауысу кезеңінде болады. EFL оқушылары үшін бұл қадам ең қиын әрі көбіне ең көп уақыт алатын кезең болуы мүмкін. Оқушыларға дербестікке жетуге құрал беру үшін фоникаға негізделген оқу бағдарламасын пайдаланудың көптеген артықшылығы бар. Алайда бұл жүйеде бір маңызды қасиет жетіспейді: ол мағына мен түсіндіруді құнсыздандырады. Оқушылардың өз бетінше оқуы үшін негізгі фоника қажет, бірақ одан кейін ол көбіне оқушылардың мағынаны іздемей, сөздерге байланып қалуына әкеледі. Тілді меңгеруде талдау шешуші мәнге ие. Тек фоникаға сүйенсе, оқушылар тілді толық еркін меңгере алмайды (Law and Eckes 103). Сондықтан English 115 курсы оқушыларға олардың құзыреттілігін сынға салуы мүмкін, бірақ түптеп келгенде ағылшын тілін жан-жақты түсінуге жетелейтін қызықты әрі тартымды мазмұн ұсынады.
English 120, 125 және 130 курстары оқуда әртүрлі дәрежеде дербес оқушыларға арналған. Бұл кезеңге қарай оқушыларда сауаттылықтың берік негізі қалыптасқан болуы керек. Осы кезеңде сөздік және грамматикалық құзыреттерді қалыптастыруды бастау орынды әрі пайдалы. Бұл курстардың барлығында оқушыларға нақты дағдыларды дамытуға мүмкіндік беретін әр салаға арналған құрамдас бөліктер бар.
Кіріктірілген сауаттылық
«Тілдік әрекеттің барлық түрлері (яғни айтылым, тыңдалым, оқылым, көру арқылы қабылдау, жазылым және бейнелеу) өзара байланысты әрі бір-біріне тәуелді: біреуін меңгеру қалғандарын нығайтып, қолдайды. Оқушылар әртүрлі контексте сөйлеуге, тыңдауға, оқуға, жазуға, көруге және бейнелеуге көп мүмкіндік алу арқылы тілдік әрекеттің барлық алты түрін сенімді әрі сауатты қолданушыларға айналады» (BC Ministry of Education 15). Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасы оқушыларды тіл үйренудің барлық саласына бір мезгілде тартады. Әр саланың бөлек оқулығы болудың орнына, идея мынада: оқушылар оқып отырып, грамматиканы да үйренеді, айтылым мен жазылым дағдыларын да дамытады. Төмендегі сызба Британ Колумбиясы Білім министрлігінің оқу бағдарламасы оқушыларды когнитивтік дағдыларды да дамытуға және оқудан мағына алуға ынталандыру үшін барлық тілдік дағдыларды қалай біріктіретінін көрсетеді.
Көптеген EFL мұғалімдері грамматиканы сөздіктен бөлек, жазылымнан бөлек т.б. оқытуға дағдыланған. Мұндай стильде оқытудың өз артықшылығы бар және Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасы мұндай оқытуға да мүмкіндік береді, дегенмен мұғалімдерге аудиторияда кіріктірілген тәсілді қолдану ұсынылады. Тілдің құрамдас бөліктерін бөлек оқытудың кемшілігі: оқушылар көбіне «жинақталған бірліктерді» ғана алады (Rutherford 4). Сөздік пен грамматика сияқты жекелеген дағдыларды меңгеру ағылшын тілін үйренушілерді тек белгілі бір біліктілік деңгейіне ғана жеткізе алады. Нақты дағдыларды мұндай жеке қалыптастырудың өзі үйренушілерге еркін сөйлеуді дамытуға мүмкіндік бермейді. Оның орнына үйренушілерге бұл құралдар өздеріне таныс және нақты сабақтан тыс мағынасы бар контексте берілуі керек (Rutherford 14). Сондықтан бөлімдегі барлық мазмұн бір тұтас тақырып ретінде өзара байланыстырылған.
Бірлескен оқыту
Цифрлық оқыту оқушыларға басқа адамдармен көбірек бірлесіп жұмыс істеуге мүмкіндік береді деу қисынсыз көрінуі мүмкін. Алайда цифрлық білім беру платформасы дәл осыны ұсынады. Талқылау форумдары, онлайн ойындар, бейнелер және Google docs сияқты құралдарды пайдалана отырып, Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасы оқушыларға бір-бірінен және бір-бірімен бірге үйренуге мүмкіндік береді.
Сабақтардың көбінде мұғалім үйлестіруші рөлін атқарып, оқушыларды жұмыс барысында бағыттайды. Аудиториядағы жұмысқа белсендірек араласқысы келетін мұғалімдерге бұл оқу бағдарламасы оқыту стилінде шығармашыл әрі серпінді болуға мүмкіндік береді. Оқушыларына дербестік бергенді жөн көретін мұғалімдер барлық жастағы оқушыларға оңай қолжетімді сапалы оқу бағдарламасына сене алады.
Зерттеулер көрсеткендей, оқушылар бір-бірімен өзара әрекеттесе алғанда тілді меңгеруде ең көп ілгерілейді (Brownlie, Feniak and McCarthy 13). Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасы оқушыларға бір-біріне көмектесуге, бір-бірінің жұмысын өңдеуге және бірлесіп жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Цифрлық орта арқылы оқушылар бір-бірінің жұмысына пікір қалдырып, тәжірибесімен бөлісе алады. Жалпы, сауаттылыққа негізделген оқу бағдарламасы оқушыларға бір-бірінен үйренуге кең мүмкіндік ұсынады. Хормен оқу, рөлге бөліп оқу, оқырмандар театры, жұппен оқу және серіктеспен оқу: оқушыларға еркін оқу дағдысын дамытуға көмектесетін тиімді тәсілдердің бірнешеуі (Osborn and Lehr 10).
Оқудың серпінді стильдері
Бұл оқу бағдарламасы оқудың сараланған стильдеріне мән береді және оқушыларға тілді меңгеруге әртүрлі жолдармен келуге мүмкіндік береді. Атап айтқанда, ол оқушыларға өз оқуын өздері басқаруға мүмкіндік беріп, оларға таныс құралдарды ұсынады. Сапалы оқу бағдарламаларының көбі оқушыларға көптік интеллектті зерттеуге және әрқайсысы үшін ең тиімді жолмен оқуға қол жеткізуге мүмкіндік береді (Giles, Pitre and Womack). Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасындағы сабақтардың көбінде әрекет түрлері жазбаша, ауызша және көрнекі, сондай-ақ тұлғааралық және тұлғаішілік болып ауысып отырады.
Зерттеулер көрсеткендей, шет тілін оқытуда медиа мен көрнекі құралдарды пайдалану өте құнды (Brownlie, Feniak and McCarthy 4). Бұл оқу бағдарламасының әр бөлімінде медиасауаттылыққа арналған бөлік бар. Ол оқушыларға тыңдалым, айтылым, сөздік және грамматика дағдыларын жан-жақты жаттықтыруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ ол оқушыларға «фильм, теледидар және интернет сияқты медианы пайдалана отырып, продуктивті және рецептивті тілдік дағдыларды дамытуда» қолдау көрсетеді (BC Ministry of Education 33).
Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасы сондай-ақ жан-жақты дамыған оқушыларды тәрбиелеуге мән береді. Бұл оқушылар тек қайталау, жаттау және қарапайым жаттығулар арқылы ғана оқымайтынын білдіреді. Керісінше, олар өз білімін өздері басқара алатын қабілетті үйренушілер болуға мүмкіндік беретін дағдыларды қалыптастыруды үйренеді. Мұның жүзеге асуы үшін оқу бағдарламасында оқушыларды әртүрлі күрделілік дәрежесінде сынайтын әрекеттер бар.
Төмендегі сызбада Блум таксономиясы көрсетілген: бұл оқушылардың үстірт оқудан терең оқуға қарай ілгерілеуін көрсететін оқу мақсаттарының жіктелімі.
(Overbaugh and Schultz)
Сызбадан көрініп тұрғандай, есте сақтау мен жаттау пирамиданың төменгі жағында орналасқан. Бұл ең оңай деңгей және оқушылардан ең аз күш талап етеді. Пирамиданың төменгі жағындағы оқу маңызды, себебі ол оқушыларға білімін одан әрі құратын берік негіз береді. Алайда шынайы оқуда пирамиданың жоғарғы жағындағы дағдылар ең құнды, себебі олар ақпаратты зерттеуге, талдауға және жинақтауға ынталандырады (Laws and Eckes 36). Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасы оқушыларға кезеңдер арасында ауысуға және әр деңгейде ақпарат пен білімге қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Канаданың білім беру стандарттары
Smrt Youth and Kids оқу бағдарламасы Канададағы Британ Колумбиясы провинциясының Білім министрлігі белгілеген English Language Arts пәнінің оқу мақсаттарына сәйкестендірілген. Әр курсқа оқу бағдарламасы негізделген оқу мақсаттарын, сондай-ақ Британ Колумбиясы оқу бағдарламасындағы баламалы стандарттарды толық сипаттайтын оқу мақсаттары жинағы қоса беріледі. Толығырақ ақпаратты Learning Objectives құжатынан қараңыз.
Әдебиеттер тізімі
British Columbia. Ministry of Education. English Language Arts Grade 4: Integrated Resource Package. British Columbia: Ministry of Education, 2006. Web.
Brownlie, Faye, Catherine Feniak and Vicki McCarthy. Instruction and Assessment of ESL Learners. Winnipeg: Portage & Main, 2004. Print.
Giles, Emily, Sarah Pitre and Sara Womack. “Multiple Intelligences and Learning Styles.” Emerging Perspectives on learning, teaching and Technology, 20 Jan. 2013. Web.
Law, Barbara and Mary Eckes. Assessment and ESL: An Alternative Approach. 2nd ed. Winnipeg: Portage & Main, 2007. Print.
McGuiness, Carol. From thinking skills to thinking classrooms. London: UK Department for Education and Skills, 1999. Print.
Osborn, Jean and Fran Lehr. Research-based practices in early reading series: A focus on fluency. Honolulu: Pacific Resources for Education and Learning, 2003. Print.
Overbaugh, Richard C. and Lynn Schultz. Bloom’s Taxonomy. Old Dominion University, 20 Jan. 2013. Web.
Rutherford, William E. Second Language Grammar: Learning and Teaching. New York: Longman Inc., 1995. Print.
Worthy, Jo. “What makes intermediate-grade students want to read?” The Reading Teacher. 55.6 (2002): 561-569. Print.
