Kirish
Little Mountain Learning Academy tomonidan ishlab chiqilgan Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi ingliz tilini chet tili (EFL) sifatida oʻrganayotgan maktab yoshidagi oʻquvchilarga moʻljallangan, harakatchan, innovatsion va zamonaviy dasturdir. Bu mustahkam oʻqish koʻnikmalari atrofida qurilgan til oʻzlashtirishga urgʻu beradigan, adabiy matnlarga asoslangan oʻquv dasturi. U oʻquvchilarni savodxonlik boʻyicha asosiy kompetensiyalarni shakllantirishga yordam beradigan qiziqarli va maroqli matnlarga toʻliq jalb etadi. Shu poydevor asosida oʻquvchilar oʻqib tushunish, yozish, gapirish, tinglab tushunish, lugʻat va grammatika boʻyicha mustahkam koʻnikmalarni egallaydi.
Oʻquv dasturi Kanadadagi Britaniya Kolumbiyasi Taʼlim vazirligi belgilagan oʻquv maqsadlariga moslab tuzilgan. U oʻquvchilarning ingliz tilida ravon soʻzlashishiga erishish uchun integratsiyalashgan, hamkorlikka asoslangan usullardan foydalanadi.
Ushbu oʻquv dasturining raqamli shakli har bir oʻquvchiga butun dunyo bilan aloqa va axborotni taqdim etadi. Mazmun va mashgʻulotlarning xilma-xilligi oʻquvchilarga turli oʻrganish uslublaridan foydalanish imkonini beradi.
Bu oʻquv dasturi butun dunyodagi ingliz tili oʻqituvchilariga oʻquvchilarini faol jalb etish uchun kuchli vosita beradi. U oʻquvchilarga ingliz tili darsida keng qamrovli tajriba berish uchun yuqori sifatli oʻqish materiallari, toʻliq ishlab chiqilgan darslar va puxta oʻylangan mashgʻulotlarni taqdim etadi.
Mazmun sharhi
Smrt Youth and Kids quyidagi yoʻnalishlarning har birini qamrab oluvchi boʻlimlardan iborat:
- Oʻqib tushunish
- Media
- Lugʻat
- Grammatika
- Tinglab tushunish
- Yozish
Har bir boʻlimda shu yoʻnalishlar boʻyicha bir nechta dars bor va ular jami har bir boʻlimga tavsiya etilgan 16 ta darsni tashkil qiladi. Har bir boʻlimga tavsiya etilgan dars rejalari, har bir yoʻnalishning batafsil tavsifi va oʻqituvchilar uchun oʻrganishni kengaytirish boʻyicha takliflar ilova qilingan. Dasturning davomiyligi va jadalligi oʻqituvchining xohishi va dars jadvaliga qarab ham oʻzgarishi mumkin. U oʻqituvchi va oʻquvchilarning turli ehtiyojlari va qulaylik darajalariga javob berish uchun juda moslashuvchan qilib yaratilgan.
Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi uch toifaga boʻlingan: Kids (kichik yoshdagi bolalar), Preteen (oʻsmirlikka yaqin yoshdagilar) va Teen (oʻsmirlar). Bolalarning oʻquv ehtiyojlari kattalarnikidan ancha farq qiladi va oʻquv dasturi mazmuni turli yoshdagi oʻquvchilarga bevosita mos boʻlishi shart. 6 yoshli bolaga qiziqarli boʻlgan narsa 12 yoshli bola uchun, ehtimol, mos kelmaydi. Uchala toifada ham turli darajadagi kurslar mavjud, yaʼni oʻrta darajadagi 7 yoshli oʻquvchilar xuddi shu akademik darajadagi 13 yoshli oʻquvchilardan boshqa narsalarni oʻrganishi mumkin.
Pedagogik asoslar
Harakatchan va har tomonlama samarali oʻquv dasturini yaratish uchun Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi bir nechta pedagogik nazariyalarga tayanadi. Ingliz tilini oʻqitishda turli qarashlar va pedagogik falsafalar koʻp. Bu oʻquv dasturi akademik nazariyaga hamda sertifikatlangan kanadalik oʻqituvchilarimizning koʻp yillik bevosita tajribasiga asoslanadi. Smrt Youth and Kids oʻquv dasturining pedagogik usullari oltita asosiy tamoyilga tayanadi.
Qiziqarli oʻquv dasturi
Ushbu oʻquv dasturini ishlab chiqishda foydalanilgan asosiy gʻoyalardan biri shuki, oʻquvchilarning ravon nutqini rivojlantirish uchun qiziqarli, maroqli oʻquv dasturi hal qiluvchi ahamiyatga ega. Til koʻnikmalarini kontekstdan ajratilgan holda oʻrganish samarali emasligi sohada tobora keng eʼtirof etilmoqda. Aslida tilning universalligi oʻquvchilarga boshqa fanlar kontekstidagi mavzularni oʻrganish jarayonida ingliz tili koʻnikmalarini egallash imkonini beradi. Bu ravon nutqni rivojlantirishda ancha samaraliroq ekani koʻrsatilgan (BC Ministry of Education 14).
Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi oʻquvchilarga ingliz tilini yoqimli va qiziqarli muhitda oʻrganish imkonini berishni maqsad qilgan. Til oʻzlashtirishda oʻqish va oʻrganishdan zavq olish juda muhim. “Qiziqarli syujet oddiy soʻzlardan muhimroq. Oʻquvchiga There’s a Nightmare in My Closet kabi kitobni berish gʻalati tuyulishi mumkin (bu bosqichda kimga nightmare yoki suppose kabi koʻrib taniladigan soʻzlar kerak?). Gap bunda emas. Oʻqishdan zavq olish muhim. Oʻquvchilarga ular maroq bilan oʻqiydigan, qayta-qayta oʻqigisi keladigan kitoblarni berish ishning katta qismidir” (Laws and Eckes 104).
Sinfda multimedia va turli janrdagi matnlardan foydalanish orqali oʻqituvchilar oʻquvchilarni oʻz oʻrganish jarayoniga faol jalb eta oladi. Oʻquvchilarni oʻrganayotgan mavzulari qiziqtirsa, ular ancha tezroq ravon gapira boshlaydi (Worthy 566).
Savodxonlikka asoslangan oʻrganish
Oʻquv dasturi yosh oʻquvchilar uchun samarali, qiziqarli va mos boʻlishi uchun koʻplab EFL oʻqituvchilariga tanish boʻlgan anʼanaviy, alohida koʻnikmalarga asoslangan oʻqitishni moslashtirish zarur. Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi grammatika, lugʻat va tinglab tushunishni kontekstdan ajratib oʻrgatish oʻrniga barcha oʻrganish uchun oʻqishni asos qilib oladi.
Koʻplab tadqiqotlar oʻqish til oʻzlashtirishning tamal toshi ekanini koʻrsatadi. Savodxonlik va oʻqishning qiyofasi ham oʻzgarmoqda. Bugun sinfdagi matnlar haqida gapirganda biz nafaqat kitoblarni, balki jurnallar, filmlar, saytlar, qoʻshiqlar va hokazolarni ham nazarda tutamiz. Bugungi savodxonlik “ogʻzaki, yozma, elektron va multimedia muloqot shakllari”ni tushunish va qayta ishlashni oʻz ichiga oladi (BC Ministry of Education 3).
“Savodxonlik tadqiqotchilari koʻproq oʻqiydigan oʻquvchilar ravon oʻqish va oʻqib tushunishda, shuningdek umumiy soʻz boyligi va kognitiv rivojlanishda yuqoriroq natijaga erishishi haqida keng fikrga kelgan.” (Worthy 568) Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi grammatika, lugʻat, gapirish, tinglab tushunish va yozish koʻnikmalarini mustahkam oʻqish poydevori asosida shakllantiradi. Bunday mustahkam poydevor boʻlmasa, oʻrganilgan har qanday grammatika yoki lugʻat darsi alohida qolib ketadi va shuning uchun asosan qisqa muddatli til oʻzlashtirishni tashkil qiladi (Rutherford 22). Oʻquvchilarning uzoq muddatli ravonlikka erishishiga yordam berish uchun eʼtiborni savodxonlikda saqlash va boshqa barcha koʻnikmalarni shu asosda rivojlantirish muhim.
Savodxonlik bosqichlari
Bu oʻquv dasturida savodxonlikka katta eʼtibor qaratilgani sababli, Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi oʻquvchilarning rivojlanib borayotgan oʻqish ehtiyojlarini qoʻllab-quvvatlash uchun keng koʻlamli tadqiqotlarga tayanadi. Oʻquv dasturi savodxonlik darajasi turlicha boʻlgan oʻquvchilar ehtiyojlariga javob beradigan qilib yaratilgan. Savodxonlik rivojlanishi sohasidagi tadqiqotlar bolalar oʻqishni qanday oʻrganishi haqida yangi tushunchalarni ochib, doimo rivojlanib bormoqda. Yigirma yil oldin pedagoglar oʻquvchilar qobiliyatlarini beshta qatʼiy toifaga yoki “bosqich”ga ajratgan boʻlsa, bugun biz savodxonlikni ancha erkin kechadigan jarayon deb tushunamiz. Uni koʻproq “oʻrganishning uzluksiz jarayoni” sifatida koʻrish mumkin (Laws and Eckes 86). Shuni hisobga olib taʼkidlash joizki, Smrt Youth and Kids oʻquv dasturida aniq bosqichlar boʻlsa-da, kurslar ular ichida erkin oldinga siljish imkonini beradigan qilib tuzilgan. Darslar tengdoshlaridan oldinroq yoki orqaroqda boʻlgan oʻquvchilar uchun doim moslashuvchan.
English 110 ingliz tili tajribasi kam, ehtimol, ingliz tilida savodxonlik koʻnikmalari deyarli yoʻq oʻquvchilar uchun kirish kursidir. U oʻquvchilarga oʻqish uchun mustahkam poydevor berishga qaratilgan. Koʻrib taniladigan soʻzlarni tanish va fonikani birlashtirgan dastur yordamida English 110 kursi oʻquvchilarga mustaqil oʻquvchi boʻlish yoʻlini boshlash imkonini beradi. U, shuningdek, oʻquvchilarning ogʻzaki nutq koʻnikmalarini, ayniqsa gapirishni rivojlantirishga yordam berishni maqsad qiladi. Tadqiqotlar koʻrsatishicha, rivojlanishning bu bosqichida ogʻzaki koʻnikmalar oʻquvchilarga til bilan tajriba qilish va oʻynab, oʻzlariga ishonchni oshirish imkonini berishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. “Oʻqish, yozish va gapirishda nutq tuzish va ijro etish koʻpincha tushunishdan oldin keladi (Laws and Eckes 86). English 110 kursi oʻquvchilarga past kompetensiyalari bilan cheklanib qolmasdan dastlabki oʻqish, yozish, gapirish va tinglab tushunish mashgʻulotlari bilan tajriba qilish uchun maydon beradi.
English 115 kursida oʻquvchilar endi oʻqishni boshlayotgan oʻquvchi sifatida oʻrganishni boshlash uchun vositalar oladi. Bunga English 110 kursida rivojlantirilgan fonika va koʻrib oʻqish koʻnikmalariga tayanadigan savodxonlik amaliyoti kiradi. Bu darajada oʻquvchilar yordamga muhtoj oʻquvchidan mustaqil oʻquvchiga oʻtish bosqichida boʻladi. EFL oʻquvchilari uchun bu qadam eng qiyin va koʻpincha eng koʻp vaqt talab qiladigan bosqich boʻlishi mumkin. Oʻquvchilarga mustaqillikka erishish vositalarini berishda fonikaga asoslangan oʻquv dasturidan foydalanishning koʻp afzalliklari bor. Biroq bu tizimda bitta muhim jihat yetishmaydi: u maʼno va talqinni qadrsizlantiradi. Oʻquvchilar mustaqil oʻqiy olishi uchun asosiy fonika zarur, ammo undan keyin u koʻpincha oʻquvchilarning maʼno izlamasdan soʻzlarga bogʻlanib qolishiga olib kelishi mumkin. Tilni puxta egallashda tahlil hal qiluvchi ahamiyatga ega. Faqat fonikaga tayanib, oʻquvchilar toʻliq ravonlikka erisha olmaydi (Law and Eckes 103). Shu sababli English 115 kursi oʻquvchilarga ularning kompetensiyalarini sinovdan oʻtkazishi mumkin boʻlgan, lekin pirovardida ingliz tilini har tomonlama tushunishni taʼminlaydigan qiziqarli va maroqli materiallarni taqdim etadi.
English 120, 125 va 130 kurslari oʻqishda mustaqillik darajasi turlicha boʻlgan oʻquvchilarga moʻljallangan. Bu bosqichga kelib oʻquvchilarda savodxonlik boʻyicha mustahkam asosiy poydevor boʻlishi kerak. Aynan shu paytda lugʻat va grammatika kompetensiyalarini shakllantirishni boshlash oʻrinli va foydali. Bu kurslarning barchasida har bir yoʻnalish boʻyicha oʻquvchilarga muayyan koʻnikmalarni rivojlantirish imkonini beradigan qismlar mavjud.
Integratsiyalashgan savodxonlik
“Barcha nutq faoliyati turlari (yaʼni gapirish, tinglash, oʻqish, koʻrish, yozish va tasvirlash) oʻzaro bogʻliq va bir-biriga tayanadi: birida malaka oshishi boshqalarini mustahkamlaydi va qoʻllab-quvvatlaydi. Oʻquvchilar turli kontekstlarda gapirish, tinglash, oʻqish, yozish, koʻrish va tasvirlash uchun koʻp imkoniyatga ega boʻlish orqali barcha olti nutq faoliyati turidan ishonch bilan va malakali foydalanadigan boʻladi” (BC Ministry of Education 15). Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi oʻquvchilarni til oʻrganishning barcha yoʻnalishlariga bir vaqtda jalb etadi. Har bir yoʻnalish uchun alohida darsliklar oʻrniga gʻoya shundan iboratki, oʻquvchilar oʻqiyotganda ayni paytda grammatikani ham oʻrganadi, gapirish va yozish koʻnikmalarini ham rivojlantiradi. Quyidagi chizmada Britaniya Kolumbiyasi Taʼlim vazirligi oʻquv dasturi oʻquvchilarni kognitiv koʻnikmalarni ham rivojlantirishga va oʻrganganlaridan maʼno chiqarishga undash uchun barcha til koʻnikmalarini qanday birlashtirishi koʻrsatilgan.
Koʻplab EFL oʻqituvchilari grammatikani lugʻatdan, lugʻatni yozishdan va hokazo alohida oʻqitishga odatlangan. Bu uslubda oʻqitishning oʻz afzalliklari bor va Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi bunday oʻqitishga hali ham imkon beradi, biroq oʻqituvchilarga sinfda integratsiyalashgan yondashuvni qoʻllash tavsiya etiladi. Til tarkibiy qismlarini alohida oʻqitishning salbiy tomoni shundaki, oʻquvchilar koʻpincha “toʻplangan alohida birliklar”ni oʻzlashtiradi (Rutherford 4). Lugʻat va grammatika kabi alohida koʻnikmalarni egallash ingliz tilini oʻrganuvchilarni faqat maʼlum bir malaka darajasigacha olib chiqa oladi. Bunday muayyan koʻnikmalarni shakllantirishning oʻzi oʻrganuvchilarda ravonlikni rivojlantirmaydi. Buning oʻrniga oʻrganuvchilarga bu vositalar ularga tanish va muayyan dars doirasidan tashqarida ham mazmunli boʻlgan kontekstda berilishi kerak (Rutherford 14). Shu sababli boʻlim ichidagi barcha mazmun bitta yaxlit mavzu atrofida oʻzaro bogʻlangan.
Hamkorlikda oʻrganish
Raqamli taʼlim oʻquvchilarga boshqalar bilan koʻproq hamkorlik qilish imkonini berishi gʻalati tuyulishi mumkin. Biroq raqamli taʼlim platformasi aynan shuni taklif qiladi. Muhokama forumlari, onlayn oʻyinlar, videolar va Google hujjatlari kabi vositalardan foydalanib, Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi oʻquvchilarga bir-biridan va bir-biri bilan birga oʻrganish imkonini beradi.
Aksariyat darslarda oʻqituvchi koʻmaklashuvchi vazifasini bajaradi va oʻquvchilarni ish davomida yoʻnaltiradi. Sinf jarayonida faolroq ishtirok etishni istagan oʻqituvchilarga bu oʻquv dasturi oʻqitish uslublarida ijodkor va harakatchan boʻlish imkonini beradi. Oʻquvchilarini mustaqil ishlashga qoʻyib berishni afzal koʻradigan oʻqituvchilar esa har qanday yoshdagi oʻquvchilar uchun oson foydalaniladigan yuqori sifatli oʻquv dasturiga ishonishi mumkin.
Tadqiqotlar koʻrsatishicha, oʻquvchilar bir-biri bilan muloqot qila olganda til oʻzlashtirishda eng katta yutuqqa erishadi (Brownlie, Feniak and McCarthy 13). Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi oʻquvchilarga oʻzaro oʻrgatish, bir-birining ishini tahrirlash va oʻzaro hamkorlik qilish imkonini beradi. Raqamli muhitda oʻquvchilar bir-birining ishiga izoh qoldirishi va tajribalari bilan oʻrtoqlashishi mumkin. Umuman olganda, savodxonlikka asoslangan oʻquv dasturi oʻquvchilarga bir-biridan oʻrganish uchun katta imkoniyatlar beradi. Xor boʻlib oʻqish, rollarga boʻlib oʻqish, oʻquvchilar teatri, juftlikda oʻqish va sherik bilan oʻqish oʻquvchilarga ravonlikni rivojlantirishda yordam beradigan samarali usullardan baʼzilaridir (Osborn and Lehr 10).
Turli oʻrganish uslublari
Bu oʻquv dasturi tabaqalashtirilgan oʻrganish uslublariga urgʻu beradi va oʻquvchilarga til oʻzlashtirishga turli yoʻllar bilan yondashish imkonini beradi. Xususan, u oʻquvchilarga oʻz oʻrganish jarayonini boshqarish imkonini beradi va ularga tanish vositalarni taqdim etadi. Aksariyat yuqori sifatli oʻquv dasturlari oʻquvchilarga koʻp turdagi intellektni namoyon etish imkonini beradi va har biriga oʻrganishga oʻzi uchun eng samarali yoʻl bilan yondashishga yordam beradi (Giles, Pitre and Womack). Smrt Youth and Kids oʻquv dasturidagi aksariyat darslarda mashgʻulot turlari yozma, ogʻzaki va vizual, shuningdek shaxslararo va shaxsiy (ichki) mashgʻulotlar oʻrtasida almashinib turadi.
Tadqiqotlar media va vizual materiallardan foydalanish chet tili taʼlimida juda qimmatli ekanini koʻrsatadi (Brownlie, Feniak and McCarthy 4). Bu oʻquv dasturining har bir boʻlimida media savodxonligiga bagʻishlangan qism bor. U oʻquvchilarga tinglab tushunish, gapirish, lugʻat va grammatika koʻnikmalarini har tomonlama mashq qilish imkonini beradi. U, shuningdek, oʻquvchilarni “film, televideniye va internet kabi media vositalaridan foydalangan holda ham ifodali, ham retseptiv til koʻnikmalarini rivojlantirish”da qoʻllab-quvvatlaydi (BC Ministry of Education 33).
Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi, shuningdek, har tomonlama rivojlangan oʻquvchilarni tarbiyalashga ham urgʻu beradi. Bu oʻquvchilar faqat takrorlash, yodlash va oddiy mashqlar asosida oʻrganmasligini anglatadi. Aksincha, ular oʻz taʼlimini oʻzi boshqara oladigan mustahkam oʻrganuvchi boʻlishiga imkon beradigan koʻnikmalarni shakllantiradi. Bunga erishish uchun oʻquv dasturida oʻquvchilarga turli murakkablik darajasidagi vazifalarni qoʻyadigan mashgʻulotlar bor.
Quyidagi chizmada Blum taksonomiyasi, yaʼni oʻquvchilarning yuzaki oʻrganishdan chuqur oʻrganishga oʻtishini koʻrsatadigan oʻquv maqsadlari tasnifi keltirilgan.
(Overbaugh and Schultz)
Chizmada koʻrinib turganidek, eslab qolish va yodlash piramidaning eng pastida joylashgan. Bu eng oson bosqich boʻlib, oʻquvchilardan eng kam kuch talab qiladi. Piramidaning pastki qismidagi oʻrganish muhim, chunki u oʻquvchilarga bilimlarini ustiga qurish uchun mustahkam poydevor beradi. Biroq haqiqiy oʻrganishda piramidaning yuqori qismidagi koʻnikmalar eng qimmatlidir, chunki ular axborotni tadqiq qilish, tahlil qilish va umumlashtirishga undaydi (Laws and Eckes 36). Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi oʻquvchilarga bosqichlar oʻrtasida harakatlanish va har bir darajada axborot hamda bilimga ega boʻlish imkonini beradi.
Kanada taʼlim standartlari
Smrt Youth and Kids oʻquv dasturi Kanadadagi Britaniya Kolumbiyasi Taʼlim vazirligi belgilagan English Language Arts (ingliz tili va adabiyoti) fani oʻquv maqsadlariga moslab tuzilgan. Har bir kurs oʻquv dasturi asosida yotgan oʻquv maqsadlarini hamda Britaniya Kolumbiyasi oʻquv dasturidagi ularga mos standartlarni batafsil tavsiflovchi oʻquv maqsadlari toʻplami bilan birga keladi. Batafsil maʼlumot uchun oʻquv maqsadlari hujjatiga murojaat qiling.
Adabiyotlar
British Columbia. Ministry of Education. English Language Arts Grade 4: Integrated Resource Package. British Columbia: Ministry of Education, 2006. Web.
Brownlie, Faye, Catherine Feniak and Vicki McCarthy. Instruction and Assessment of ESL Learners. Winnipeg: Portage & Main, 2004. Print.
Giles, Emily, Sarah Pitre and Sara Womack. “Multiple Intelligences and Learning Styles.” Emerging Perspectives on learning, teaching and Technology, 20 Jan. 2013. Web.
Law, Barbara and Mary Eckes. Assessment and ESL: An Alternative Approach. 2nd ed. Winnipeg: Portage & Main, 2007. Print.
McGuiness, Carol. From thinking skills to thinking classrooms. London: UK Department for Education and Skills, 1999. Print.
Osborn, Jean and Fran Lehr. Research-based practices in early reading series: A focus on fluency. Honolulu: Pacific Resources for Education and Learning, 2003. Print.
Overbaugh, Richard C. and Lynn Schultz. Bloom’s Taxonomy. Old Dominion University, 20 Jan. 2013. Web.
Rutherford, William E. Second Language Grammar: Learning and Teaching. New York: Longman Inc., 1995. Print.
Worthy, Jo. “What makes intermediate-grade students want to read?” The Reading Teacher. 55.6 (2002): 561-569. Print.
