Metoda, na której opiera się program nauczania.

Wprowadzenie

W ciągu ostatnich mniej więcej pięciu lat nauczanie angielskiego jako języka obcego bardzo się zmieniło, a platforma Smrt English jest w czołówce tej zmiany w sposobie, w jaki uczą się kursanci.

Niniejszy dokument przedstawia teoretyczne podstawy programu nauczania Smrt, omawia elementy pracy na zajęciach oraz uzasadnia połączenie tradycyjnego nauczania prowadzonego przez lektora z nauką hybrydową wspieraną technologią.

Opis

Program nauczania Smrt stosowany obecnie w CCEL obejmuje następujące poziomy:

• ENG 110 (odpowiednik poziomu początkującego, A1 według ESOKJ (zob. aneks poniżej))
• ENG 115 (niższy średnio zaawansowany, A2)
• ENG 120 (średnio zaawansowany, B1)
• ENG 125 (wyższy średnio zaawansowany, B2)
• ENG 130 (zaawansowany, C1)
• ENG 140 (EAP, B2-C1)
• ENG 145 (EAP, C1+)

Treści na każdym poziomie mają spójną strukturę w całym programie, dzięki czemu kursanci płynnie przechodzą z jednego poziomu na następny. Przykłady treści:

• Media: wystąpienia TED, klipy wideo z YouTube, fragmenty wiadomości z różnych źródeł, nagrania audio z różnymi akcentami
• Struktura rozdziału: gramatyka z ukierunkowanymi ćwiczeniami, mówienie, czytanie, pisanie, słownictwo, media
• Zadania: ćwiczenia z lukami (cloze), transformacje zdań, poszerzanie słownictwa, rozumienie ze słuchu, sporządzanie notatek, dyskusje, rozwiązywanie zadań problemowych
• Praca na zajęciach: interakcja lektor–kursant, interakcja między kursantami, praca indywidualna, praca w parach, praca w małych grupach, korekta koleżeńska

Uzasadnienie

Podejście do uczenia się i nauczania, które umożliwia platforma Smrt English, opiera się na wielu zasadach wywodzących się z socjokulturowego podejścia do nauki języka. Należą do nich uznanie znaczenia kontekstu, interakcji i dialogu w procesie nauczania, stopniowane wsparcie (scaffolding) oraz mediacja języka i kultury. Jedną z podstawowych zasad jest przekonanie, że „uczenie się języka i kultury jest procesem z natury opartym na współpracy, w którym wiedza i umiejętności ukształtowane społecznie przekształcają się w indywidualne zdolności”. (Hall 2012, p.48) Przeniesienie tej perspektywy na praktykę zajęć prowadzi do podejścia powszechnie nazywanego podejściem komunikacyjnym (Communicative Language Teaching, CLT) (Savignon 1991) . Rozwinęło się ono jako reakcja na podejścia kognitywne, które traktują naukę języka jako mechaniczny proces przyswajania struktur językowych. Punkt ciężkości przesunął się z ćwiczeń opartych na powtarzaniu i podstawianiu na zrozumienie, że kursanci muszą umieć tworzyć sensowne wypowiedzi, związane z ich codzienną sytuacją. Celem jest umożliwienie kursantom tworzenia znaczeń, a nie uzyskiwania dobrych wyników w testach sprawdzających wyizolowaną wiedzę gramatyczną (Savignon 1991).

Dwa ważne elementy tego podejścia, które dotyczą platformy Smrt English, to uczenie się oparte na współpracy oraz to, że program odpowiada na potrzeby kursantów.

Uczenie się oparte na współpracy

Program Smrt zaprojektowano tak, aby zachęcał kursantów do wspólnej pracy (w parach lub małych grupach), dzięki której używają języka docelowego w realny i sensowny sposób. Widać to w każdym rozdziale na każdym poziomie: kursanci wspólnie wykonują ćwiczenia skupione na przykład na poprawnym użyciu docelowej struktury gramatycznej, a następnie przechodzą do zadań produktywnych opartych na sytuacjach przygotowanych w programie. Podczas tych zadań lektor często pełni rolę osoby podpowiadającej lub źródła wiedzy (Harmer 2007), a celem jest skuteczne stopniowane wsparcie uczenia się. Na zajęciach stopniowane wsparcie to proces, w którym lektor prowadzi i wspiera kursanta w strefie najbliższego rozwoju (Vygotsky 1994), aby opanował on umiejętności, których bez tej pomocy nie zdołałby opanować. Stopniowane wsparcie oznacza tu upraszczanie, ukierunkowywanie, wskazywanie kluczowych cech zadania, kontrolowanie frustracji i demonstrowanie. (Wood et al. 1976) Pozwala to kursantom rozwijać autonomię, która jest centralnym elementem teorii CLT.

Stopniowane wsparcie może i powinno być zarówno wbudowane w program nauczania na etapie projektowania kursu i materiałów, jak i realizowane przez lektora na zajęciach, zależnie od bieżących potrzeb kursantów. Można więc rozróżnić stopniowane wsparcie na poziomie makro i na poziomie mikro, czyli umiejętność lektora, aby „planować, dobierać i porządkować zadania” uwzględniające różne potrzeby kursantów, oraz umiejętność wykorzystania „momentu sprzyjającego nauczaniu”, czyli bieżącej sytuacji na zajęciach (Hammond and Gibbons 2005, pp. 10-11). Platforma Smrt English daje taką możliwość.

Uczestnictwo, zarówno między kursantami, jak i między kursantem a lektorem, umożliwia współpraca ustna i pisemna na wspólnych dokumentach. Kursanci mogą na przykład wzajemnie redagować swoje prace pisemne w Dokumentach Google, na zajęciach albo w ramach samodzielnej nauki poza szkołą. W każdym rozdziale materiał jest uporządkowany nielinearnie, dzięki czemu lektor może wybierać i planować lekcje najlepiej odpowiadające potrzebom kursantów, a kursanci mogą poza zajęciami zajmować się tematami, które ich interesują. Większa autonomia zwiększa z kolei motywację do nauki.

Rolą lektora jest umożliwienie mediacji kultury i języka, dzięki której kursanci przyswajają wiedzę i umiejętności: „proces ten obejmuje poznawczą i językową socjalizację uczniów, których nauczyciele wprowadzają w ... dyskurs edukacyjny” (Hammond and Gibbons 2005, p.8). Mediację umożliwiają również narzędzia, czyli artefakty pośredniczące, takie jak technologie (Motteram and Sharma 2009).

Odpowiedź na potrzeby kursanta: kompetencje cyfrowe

Używanie języka i korzystanie z technologii są coraz trudniejsze do rozdzielenia, dlatego lektorzy muszą rozwijać u kursantów kompetencje cyfrowe. Czynnikiem motywującym do nauki angielskiego jest chęć i konieczność korzystania z internetowych narzędzi cyfrowych w przyszłej karierze akademickiej i zawodowej, a także w celach towarzyskich. Obecność technologii na zajęciach odzwierciedla więc jej obecność w życiu kursantów. Technologia łączy zajęcia ze światem poza salą i w ten sposób nadaje kontekst użyciu języka (Motteram and Sharma 2009). Program Smrt realizuje model nauczania hybrydowego, który łączy bezpośrednią interakcję z lektorem na zajęciach z treściami online. Technologia jest zatem zarówno włączona w zadania, jak i osadzona w zajęciach. Narzędzia cyfrowe wspierają mediację języka i kultury.

Platforma Smrt English jest bardzo elastyczna i pozwala kursantom pracować na zajęciach we własnym tempie. Lektor może obserwować sytuację w grupie i od razu dostosowywać tempo, aby zajęcia przyniosły jak najwięcej wszystkim kursantom. Mogą to być na przykład dodatkowe zadania lub materiały do samodzielnych poszukiwań przed pracą pisemną albo dostęp do bardziej szczegółowych zagadnień gramatycznych na blogu lektora dla szybciej pracujących kursantów. Dzięki temu kursanci mogą rozwijać swoje kompetencje głębiej. Połączenie zajęć stacjonarnych i materiałów online pozwala lektorowi wybrać medium najlepiej odpowiadające potrzebom kursantów i dopasować formę do zadania (Motteram and Sharma 2009). Czas na zajęciach można przeznaczyć na rozwijanie płynności i wyjaśnianie przez lektora „nieostrych” obszarów, takich jak gramatyka, a samodzielna nauka może koncentrować się na obszarach „ostrych”, takich jak przyswajanie słownictwa na interaktywnej stronie, która daje jednoznaczną odpowiedź tak lub nie, oraz na czytaniu przed zajęciami. To nieocenione wsparcie zarówno dla kursantów, jak i dla lektorów, tworzące kompletne środowisko nauki.

Autentyczny kontekst

Program Smrt osadza język w sensownym kontekście: zapewnia ogromną ilość autentycznego materiału, od nagrań do słuchania dostępnych na żądanie w internecie po bieżące teksty z aktualnych stron, na przykład serwisów informacyjnych. Kursanci żyją w świecie połączonym z siecią, a nauka z tych samych źródeł ma bezpośredni i istotny związek z ich codziennym życiem. Platforma Smrt English pośredniczy w dostępie do materiałów internetowych dla uczących się w krajach nieanglojęzycznych i w ten sposób wspiera ich kontakt z tymi materiałami przez staranny dobór odpowiednich treści połączonych z zadaniami, które umożliwiają naukę. Możliwości technologii sprzyjają realizacji programu opartej na współpracy i komunikacji.

Rozwijanie kompetencji

Program Smrt jest nastawiony na rozwój i postęp. Hipoteza wejścia Krashena (i+1) (Krashen 1982) zachęca kursantów, aby stale stawiali wyzwania sobie i innym, rozwijając kompetencję komunikacyjną, a program Smrt wspiera to w bezpiecznym, zespołowym środowisku. Program buduje kompetencje kursantów poziom po poziomie i prowadzi ich od używania języka w konkretnych celach (takich jak opisywanie nawyków i codziennych czynności na poziomie ENG 110) do rozważania i wyrażania abstrakcyjnych idei i pojęć (takich jak spekulowanie i stawianie hipotez o przyczynach na poziomie ENG 130). (Pełna lista przykładowych funkcji językowych znajduje się w aneksie.) System obejmuje testy cotygodniowe i comiesięczne. Testy cotygodniowe mają charakter kształtujący i są przygotowane specjalnie po to, aby sprawdzić, jak kursanci rozumieją gramatykę, słownictwo i funkcje językowe z danego tygodnia. Dają one kursantom i lektorom jasną informację zwrotną o tym, co zostało zrozumiane i przyswojone, a co nie. To z kolei pozwala lektorom skupić się na tych elementach lekcji z danego tygodnia, do których trzeba wrócić. Testy comiesięczne mają charakter sumujący. Dają dokładną ocenę poziomu każdego kursanta, co pomaga ustalić, czy powinien on przejść do grupy na innym poziomie, a ich wyniki można także wykorzystać w raportach miesięcznych (wymaganych przez niektóre instytucje publiczne). Testy, zwłaszcza na wyższych poziomach, pozwalają kursantom poznać typy zadań, które prawdopodobnie spotkają w międzynarodowo uznawanych egzaminach językowych. Ocenianie obejmuje jednak również jakościową ocenę wypowiedzi pisemnych i ustnych, dzięki czemu daje całościowy obraz postępów.

Kompetencje

Uwzględnienie kompetencji komunikacyjnych daje przemyślaną podstawę do decyzji o tym, co włączyć do programu nauczania (Hall 2012, p.117). Rozwijanie kompetencji komunikacyjnej jest kluczowe dla programu Smrt i dla postępów kursanta. Można ją podzielić na cztery wymiary: językowy, tekstowy, socjokulturowy i funkcjonalny. Ponadto kompetencja strategiczna jest uznawana za kompetencję nadrzędną, która „zarządza integracją i zastosowaniem wszystkich pozostałych składników kompetencji językowej w konkretnym kontekście i sytuacji użycia języka” (Pawlikowska - Smith 2002, p.6).

Kompetencja językowa

Kompetencja językowa obejmuje wiedzę i umiejętności leksykalne, fonologiczne i składniowe, czyli wszystko, co wiąże się z budowaniem i wypowiadaniem wypowiedzi, znajomością słów i reguł. Mają one kluczowe znaczenie dla kursantów w miarę postępów w nauce i są celowo rozwijane w programie Smrt. Ćwiczenia poszerzające słownictwo, ćwiczenia struktur gramatycznych, transformacje zdań i ćwiczenia wymowy pojawiają się na każdym poziomie.

Kompetencja tekstowa

Rozwija ona sposób, w jaki kursanci organizują dyskurs pisany i mówiony, na przykład użycie środków spójności, logiczny tok wypowiedzi, wskaźniki dyskursu, zwroty konwersacyjne itp., zwłaszcza w dłuższych wypowiedziach lub tekstach. Na wyższych poziomach kładzie się na nią coraz większy nacisk.

Kompetencja socjokulturowa

Dotyczy ona tego, jak kursanci używają języka w konkretnych sytuacjach, oraz socjokulturowych aspektów tego użycia. Obejmuje zasady grzeczności, wyczucie rejestru, dialektu lub odmiany języka, normy stosowności stylistycznej, wyczucie „naturalności”, znajomość idiomów i języka przenośnego, znajomość kultury, zwyczajów i instytucji, znajomość odniesień kulturowych, a także użycie języka w interakcji do nawiązywania i podtrzymywania relacji społecznych. Elementy te pojawiają się od samego początku, w kursie Smrt 110, w którym kursanci uczą się właściwych sposobów witania się i przedstawiania, aż po Smrt 130, gdzie większy nacisk kładzie się na stosowność akademickiego i formalnego użycia języka. W całym programie służą temu odgrywanie ról, klipy wideo oraz zadania z czytania i pisania.

Kompetencja funkcjonalna

Użycie funkcjonalne dotyczy zasobów językowych dostępnych kursantom oraz tego, jak uczący się wykorzystują określone elementy języka do realizowania konkretnych funkcji w życiu, takich jak prośba, propozycja czy zaproszenie. Program Smrt wprowadza je stopniowo, tak aby kursanci osiągnęli kompetencję po przejściu wszystkich poziomów. Krótko mówiąc, program Smrt łączy wszystkie te elementy w tak zwanej kompetencji strategicznej, w ramach której lektor i kursanci wspólnie oceniają umiejętności komunikacyjne i naprawiają rzeczywiste trudności lub zakłócenia w komunikacji kursantów, co prowadzi do skuteczniejszego posługiwania się językiem.

Bibliografia

Hall, J.K. (2012) Teaching and Researching Language and Culture, (2nd edition), Harlow, Pearson Longman

Hammond, J. and Gibbons, P. (2005) ‘Putting scaffolding to work: the contribution of scaffolding in articulating ESL education’, Prospect, vol. 20, no. 1, pp. 6–30.

Harmer, J. (2007) The Practice of English Language Teaching (4th edition), Harlow, Longman

Krashen, S. (1982). Principles and practices in second language acquisition. Oxford: Pergamon

Motteram, G. and Sharma, P. (2009) ‘Blending learning in a Web 2.0 world’, International Journal of Emerging Technologies & Society, vol.7, no .2, pp. 83–96

Pawlikowska - Smith, G. (2002) Canadian Language Benchmarks 2000: Theoretical Framework. Centre for Canadian Language Benchmarks

Savignon, S.J. (1991) ‘Communicative Language Teaching: State of the Art’ TESOL Quarterly, vol. 25, no. 2, pp. 261-277

Vygotsky, L.S. (1994) ‘Interaction between learning and development’ in Stierer, B. and Maybin, J., (eds) Language, Literacy and Learning in Educational Practice, Clevedon, Multilingual Matters Limited.

Wood, D., Bruner, J.S. and Ross, G. (1976) ‘The role of tutoring in problem solving’, Journal of Child Psychology, vol. 17, no. 2, pp. 89–100

Aneks do dokumentu o teoretycznych podstawach programu Smrt

Poziomy Smrt odniesione do Europejskiego systemu opisu kształcenia językowego (ESOKJ, ang. CEFR). Link

Tabela równoważności poziomów angielskiego